Người mới bắt đầu nên học tiếng Trung từ đâu?
Nếu chưa từng học tiếng Trung, bạn chưa cần vội học thật nhiều từ hoặc chữ Hán. Điều quan trọng hơn là xây đúng nền tảng.
Thứ tự học phù hợp có thể chia thành 5 giai đoạn:
1
2
3
4
5
Các giai đoạn không cần tách biệt hoàn toàn. Ví dụ, ngay khi học Pinyin, bạn đã có thể luyện nghe và nói các từ đơn giản. Khi học từ vựng, bạn đồng thời làm quen với chữ Hán và đặt câu.
Mục tiêu là để một kiến thức được sử dụng theo nhiều cách thay vì học từng phần riêng lẻ.
Lộ trình học tiếng Trung cho người mới bắt đầu từ con số 0
Giai đoạn 1: Học Pinyin và phát âm tiếng Trung
Pinyin là hệ thống phiên âm sử dụng chữ cái Latinh để biểu thị cách phát âm tiếng Trung. Đây là một trong những kiến thức đầu tiên người mới cần nắm chắc.
Khi học Pinyin, bạn cần tập trung vào:
- • Thanh mẫu.
- • Vận mẫu.
- • Cách ghép âm.
- • Bốn thanh điệu và thanh nhẹ.
- • Quy tắc ghi dấu thanh.
- • Một số quy tắc biến điệu.
- • Cách đặt lưỡi, khẩu hình và bật hơi.
Người Việt thường dễ nhầm một số nhóm âm như z – c – s, zh – ch – sh và j – q – x. Các cặp âm bật hơi và không bật hơi cũng cần được luyện kỹ.
Ví dụ:
- • 妈 – mā – mẹ.
- • 麻 – má – cây gai.
- • 马 – mǎ – ngựa.
- • 骂 – mà – mắng.
Chỉ cần thay đổi thanh điệu, nghĩa của âm tiết đã có thể thay đổi hoàn toàn.
Vì vậy, khi mới học, đừng chỉ nhìn Pinyin và tự đọc theo cảm giác. Cách tốt hơn là nghe âm chuẩn → quan sát khẩu hình → đọc theo → ghi âm → nghe lại và sửa lỗi.
Bạn cũng không cần đợi phát âm “hoàn hảo” mới chuyển sang bài tiếp theo. Sau khi hiểu nguyên tắc và có thể phân biệt tương đối các âm, hãy tiếp tục học từ và câu nhưng duy trì luyện phát âm hằng ngày.
Giai đoạn 2: Học từ vựng và chữ Hán song song
Sau khi đã làm quen với phát âm, bạn có thể bắt đầu xây vốn từ.
Người mới nên ưu tiên những chủ đề xuất hiện nhiều trong đời sống như:
- • Chào hỏi.
- • Giới thiệu bản thân.
- • Gia đình.
- • Số đếm.
- • Ngày tháng và thời gian.
- • Trường học.
- • Công việc.
- • Ăn uống.
- • Mua sắm.
- • Đi lại.
- • Sở thích.
- • Hoạt động hằng ngày.
Tuy nhiên, không nên học từ theo kiểu chỉ nhớ:
喜欢 = thích
Thay vào đó, hãy học đủ 4 thành phần:
喜欢 – xǐhuan – thích – 我喜欢学中文。
Wǒ xǐhuan xué Zhōngwén.
Tôi thích học tiếng Trung.
Sau đó, bạn có thể thay đổi thông tin:
我喜欢喝茶。
Wǒ xǐhuan hē chá.
Tôi thích uống trà.
我喜欢看电影。
Wǒ xǐhuan kàn diànyǐng.
Tôi thích xem phim.
Như vậy, bạn không chỉ biết nghĩa của 喜欢 mà còn biết cách đặt từ này vào câu.
Có nên học chữ Hán ngay từ đầu?
Có, nhưng không nên học theo kiểu cố chép hàng trăm chữ mỗi ngày.
Một chữ Hán mới nên được học cùng:
- • Mặt chữ.
- • Pinyin.
- • Nghĩa.
- • Thành phần cấu tạo đáng chú ý.
- • Thứ tự nét.
- • Từ ghép.
- • Một câu ví dụ.
Ví dụ với chữ 好 – hǎo – tốt, bạn có thể học cùng từ 你好 – nǐ hǎo – xin chào.
Người mới cũng không nhất thiết phải học thuộc toàn bộ 214 bộ thủ rồi mới bắt đầu học chữ. Hiệu quả hơn là làm quen dần với các bộ và thành phần xuất hiện trong chính những chữ bạn đang học.
Giai đoạn 3: Học ngữ pháp và mẫu câu tiếng Trung cơ bản
Có từ vựng nhưng không biết cách ghép câu thì rất khó giao tiếp.
Ở giai đoạn đầu, bạn nên tập trung vào những cấu trúc có tần suất sử dụng cao trước.
Một số kiến thức quan trọng gồm:
- • Trật tự câu cơ bản.
- • Câu với 是 – shì.
- • Câu với 有 – yǒu.
- • Phủ định bằng 不 – bù và 没 – méi.
- • Câu hỏi với 吗 – ma.
- • Các từ hỏi 什么、谁、哪、怎么、为什么.
- • Số từ và lượng từ.
- • Cách nói thời gian.
- • 会、能、可以.
- • 想、要.
- • Câu so sánh với 比.
Ví dụ cấu trúc đơn giản:
Chủ ngữ + động từ + tân ngữ
我学中文。
Wǒ xué Zhōngwén.
Tôi học tiếng Trung.
Khi học ngữ pháp, đừng chỉ ghi nhớ công thức. Hãy áp dụng quy trình:
Hiểu cấu trúc → đọc câu mẫu → thay từ → tự tạo câu → sử dụng khi nói.
Ví dụ:
我喜欢喝咖啡。
Tôi thích uống cà phê.
Bạn có thể thay 咖啡 bằng:
我喜欢喝茶。
Tôi thích uống trà.
Hoặc thay cả động từ:
我喜欢看电影。
Tôi thích xem phim.
Một cấu trúc được sử dụng 5–10 lần trong những câu khác nhau thường hữu ích hơn việc chỉ đọc lý thuyết rồi chuyển sang điểm ngữ pháp mới.
Giai đoạn 4: Luyện nghe và nói ngay từ khi mới học
Một lỗi khá phổ biến là học vài tháng từ vựng và ngữ pháp rồi mới bắt đầu luyện nghe nói.
Bạn không cần đợi lâu như vậy.
Ngay từ những bài đầu tiên, hãy nghe các đoạn hội thoại phù hợp với trình độ.
Một quy trình đơn giản là:
Nghe toàn đoạn → nghe từng câu → kiểm tra nội dung → nghe lại → shadowing → tự nói lại.
Ví dụ khi gặp câu:
你喜欢吃什么？
Nǐ xǐhuan chī shénme?
Bạn thích ăn gì?
Thay vì chỉ đọc và hiểu, hãy tự trả lời:
我喜欢吃米饭。
Tôi thích ăn cơm.
我喜欢吃面条。
Tôi thích ăn mì.
我喜欢吃水果。
Tôi thích ăn trái cây.
Sau đó đổi câu hỏi:
你喜欢喝什么？
Bạn thích uống gì?
Cách luyện này giúp bạn chuyển một câu trong giáo trình thành nhiều tình huống giao tiếp khác nhau.
Giai đoạn 5: Luyện đọc và viết tiếng Trung
Khi mới học, bạn không cần đọc báo hoặc tiểu thuyết tiếng Trung ngay.
Hãy bắt đầu với:
- • Câu mẫu.
- • Hội thoại ngắn.
- • Bài khóa.
- • Đoạn văn theo trình độ.
- • Nội dung sử dụng phần lớn từ đã học.
Khi đã quen với một từ, hãy tập nhìn trực tiếp chữ Hán thay vì luôn phụ thuộc vào Pinyin.
Ví dụ ban đầu bạn thấy:
我每天七点起床。
Wǒ měitiān qī diǎn qǐchuáng.
Mỗi ngày tôi thức dậy lúc 7 giờ.
Sau vài lần học, hãy thử che Pinyin và đọc trực tiếp:
我每天七点起床。
Đó là cách từng bước xây khả năng nhận diện chữ Hán.
Luyện viết như thế nào?
Viết tiếng Trung gồm hai kỹ năng khác nhau:
Viết chữ Hán: nhớ hình dạng và thứ tự nét.
Viết câu: sử dụng từ và ngữ pháp để diễn đạt ý tưởng.
Người mới có thể bắt đầu bằng những câu rất đơn giản:
我叫安。
Tôi tên An.
我是越南人。
Tôi là người Việt Nam.
我喜欢学中文。
Tôi thích học tiếng Trung.
Sau đó ghép 3–5 câu thành một đoạn giới thiệu bản thân.
Không cần cố viết câu phức tạp. Một câu ngắn nhưng đúng và bạn có thể tự tạo ra sẽ có giá trị hơn một câu dài chép lại từ tài liệu.
Nên chọn giáo trình nào khi mới học tiếng Trung?
Hiện có nhiều giáo trình dành cho người mới như Giáo trình Hán ngữ, HSK Standard Course, Boya Chinese, Developing Chinese, MSUTONG hay các giáo trình thiên về giao tiếp.
Không có bộ sách nào tốt nhất cho tất cả người học.
Bạn nên chọn dựa trên mục tiêu.
Nếu muốn xây nền tương đối toàn diện, hãy ưu tiên giáo trình có hệ thống từ phát âm, từ vựng, bài khóa, ngữ pháp đến bài tập.
Nếu mục tiêu chính là HSK, có thể lựa chọn tài liệu được xây dựng theo hướng luyện thi và trình độ HSK.
Nếu ưu tiên giao tiếp, hãy chọn tài liệu có nhiều hội thoại, audio và tình huống thực tế.
Quan trọng nhất là chọn một giáo trình chính và học theo lộ trình, thay vì tải rất nhiều tài liệu nhưng mỗi cuốn chỉ học vài bài.
Nếu chưa biết nên xây lộ trình như thế nào, bạn có thể tham khảo chương trình tiếng Trung sơ cấp dành cho người mới bắt đầu tại Tiếng Trung 520. Chương trình tập trung xây nền từ con số 0, kết hợp kiến thức với thực hành và có lộ trình học hằng ngày để người học dễ duy trì tiến độ.
Tiếng Trung 520 – Học thực chiến, thi đạt chuẩn.